{"id":7888,"date":"2026-08-07T15:04:45","date_gmt":"2026-08-07T15:04:45","guid":{"rendered":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/?p=7888"},"modified":"2026-08-07T15:04:45","modified_gmt":"2026-08-07T15:04:45","slug":"studiuesit-kineze-konfirmojne-ekzistencen-e-topit-ngjites-nje-forme-e-re-e-materies","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/studiuesit-kineze-konfirmojne-ekzistencen-e-topit-ngjites-nje-forme-e-re-e-materies\/","title":{"rendered":"Studiuesit kinez\u00eb konfirmojn\u00eb ekzistenc\u00ebn e topit ngjit\u00ebs &#8211; nj\u00eb form\u00eb e re e materies"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><em>Eksperimentin BESIII\/Foto nga Instituti i Fizik\u00ebs s\u00eb Energjis\u00eb s\u00eb Lart\u00eb (IHEP)<\/em><\/p>\n<p>Studiuesit kinez\u00eb kan\u00eb konfirmuar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb ekzistenc\u00ebn e topit ngjit\u00ebs, nj\u00eb form\u00eb krejt\u00ebsisht e re e materies, sipas Institutit t\u00eb Fizik\u00ebs s\u00eb Energjis\u00eb s\u00eb Lart\u00eb (IHEP) pran\u00eb Akademis\u00eb Kineze t\u00eb Shkencave (CAS). Ky zbulim vjen pas 15 vjet k\u00ebrkimesh eksperimentale.<\/p>\n<p>Arritja u mund\u00ebsua nga bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar i udh\u00ebhequr nga Kina i eksperimentit t\u00eb Spektrometrit t\u00eb Pekinit III (BESIII), deklaroi instituti t\u00eb enjten.<\/p>\n<p>N\u00eb natyr\u00eb, b\u00ebrthama e atomit p\u00ebrb\u00ebhet nga protone dhe neutrone, t\u00eb cilat p\u00ebrb\u00ebhen nga kuarke, me gluonet q\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsojn\u00eb forc\u00ebn e madhe t\u00eb nd\u00ebrveprimit midis kuarkeve. Sipas modelit standard t\u00eb fizik\u00ebs s\u00eb grimcave, gluonet mund ta t\u00ebrheqin nj\u00ebri-tjetrin dhe t\u00eb lidhen s\u00eb bashku p\u00ebr t\u00eb formuar nj\u00eb lloj krejt\u00ebsisht t\u00eb ri grimce &#8211; topin ngjit\u00ebs. Megjithat\u00eb, nj\u00eb grimc\u00eb e till\u00eb nuk ishte zbuluar n\u00eb asnj\u00eb eksperiment t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb eksperimentin BESIII n\u00eb P\u00ebrplas\u00ebsin e Pozitroneve dhe t\u00eb Elektroneve t\u00eb Pekinit, ekipi i k\u00ebrkimit zbuloi nj\u00eb grimc\u00eb t\u00eb re, X(2370), n\u00eb vitin 2011. N\u00eb vitin 2024, ekipi mati vetit\u00eb e gjendjes kuantike t\u00eb X(2370) n\u00eb p\u00ebrputhje me tiparet e nj\u00eb topi ngjit\u00ebs, duke ofruar prova thelb\u00ebsore p\u00ebr t\u00eb pohuar ekzistenc\u00ebn e saj.<\/p>\n<p>N\u00eb studimin e fundit, ekipi k\u00ebrkimor zbuloi m\u00ebnyra t\u00eb shumta t\u00eb reja t\u00eb zb\u00ebrthimit t\u00eb grimc\u00ebs X(2370) dhe p\u00ebrcaktoi me sukses vetin\u00eb e saj t\u00eb nj\u00eb tipi t\u00eb vet\u00ebm, karakteristika m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb e dallon nj\u00eb top ngjit\u00ebs nga grimcat e tjera t\u00eb zakonshme, duke konfirmuar k\u00ebshtu se p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsi dominues i X(2370) \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht topi ngjit\u00ebs.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb rezultati m\u00eb i qart\u00eb eksperimental n\u00eb k\u00ebrkimin e topave ngjit\u00ebs gjat\u00eb gati pes\u00eb dekadave, than\u00eb studiuesit, duke shtuar se ai verifikon parashikimin teorik q\u00eb gluonet mund t\u00eb lidhen me nj\u00ebri-tjetrin p\u00ebr t\u00eb formuar nj\u00eb lloj t\u00eb ri materie, dhe \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe p\u00ebr testimin e modelit standard t\u00eb fizik\u00ebs s\u00eb grimcave.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/albanian.cgtn.com\/2026\/08\/07\/ARTI1786087725517555\/\">CGTN<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Eksperimentin BESIII\/Foto nga Instituti i Fizik\u00ebs s\u00eb Energjis\u00eb s\u00eb Lart\u00eb (IHEP) Studiuesit kinez\u00eb kan\u00eb konfirmuar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb ekzistenc\u00ebn e topit ngjit\u00ebs, nj\u00eb form\u00eb krejt\u00ebsisht e re e materies, sipas Institutit t\u00eb Fizik\u00ebs s\u00eb Energjis\u00eb s\u00eb Lart\u00eb (IHEP) pran\u00eb Akademis\u00eb Kineze t\u00eb Shkencave (CAS). Ky zbulim vjen pas 15 vjet k\u00ebrkimesh eksperimentale. Arritja u [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7884,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-7888","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-china-observatory"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7888","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7888"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7888\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7889,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7888\/revisions\/7889"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7884"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7888"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7888"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7888"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}