Kina dhe Shqip\u00ebria jan\u00eb dy vende me nj\u00eb histori t\u00eb gjat\u00eb bashk\u00ebpunimi dhe kan\u00eb nj\u00eb miq\u00ebsi tradicionale e t\u00eb hershme, e cila daton q\u00eb nga mesi i shekullit t\u00eb kaluar. Edhe sot ekziston nj\u00eb d\u00ebshir\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt dhe interesa thelb\u00ebsore t\u00eb t\u00eb dy popujve p\u00ebr ta thelluar vazhdimisht miq\u00ebsin\u00eb tradicionale dhe p\u00ebr ta \u00e7uar m\u00eb tej bashk\u00ebpunimin, mbi baz\u00ebn e mir\u00ebkuptimit t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb.<\/p>\n
Sfondi i p\u00ebrbashk\u00ebt politik dhe ideologjik i Kin\u00ebs dhe Shqip\u00ebris\u00eb hodhi themelet e lidhjeve \u00a0t\u00eb tyre t\u00eb ngushta n\u00eb mesin e viteve 1950. Zanafilla dhe forcimi i m\u00ebtejsh\u00ebm i marr\u00ebdh\u00ebnieve politike midis Kin\u00ebs dhe Shqip\u00ebris\u00eb u bazuan n\u00eb interesat e p\u00ebrbashk\u00ebta dhe n\u00eb mir\u00ebkuptimin midis dy partive n\u00eb pushtet n\u00eb vendet p\u00ebrkat\u00ebse: Partis\u00eb Komuniste t\u00eb Kin\u00ebs (PKK) dhe Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb (PPSH). Pas vdekjes s\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsit sovjetik Josif Stalin, n\u00eb Mosk\u00eb, e cila ishte asokohe qendra e bot\u00ebs komuniste, po frynin er\u00ebra ndryshimi dhe po ndodhnin kthesa t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme politike.<\/p>\n
Pas vitit 1954, Pekini dhe Tirana filluan t\u00eb ndiqnin nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb pavarur nga Bashkimi Sovjetik. Largimi i Shqip\u00ebris\u00eb nga Bashkimi Sovjetik dhe orientimi i saj drejt Kin\u00ebs p\u00ebrb\u00ebn\u00eb nj\u00eb proces t\u00eb vendosur, por gradual. Ardhja n\u00eb pushtet e Nikita Hrushovit n\u00eb Bashkimin Sovjetik sh\u00ebnoi fillimin e p\u00ebr\u00e7arjes shqiptaro-sovjetike. Shqip\u00ebria ishte vendi i par\u00eb nd\u00ebr \u201csatelit\u00ebt\u201d e Mosk\u00ebs n\u00eb Evrop\u00ebn Lindore q\u00eb sfidoi hapur udh\u00ebheqjen sovjetike t\u00eb kampit komunist. Kjo shk\u00ebputje nga Moska p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb sfid\u00eb v\u00ebrtet t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, duke qen\u00eb se vendi ishte i vog\u00ebl p\u00ebr sa i p\u00ebrket territorit, popullsis\u00eb dhe shkall\u00ebs s\u00eb ekonomis\u00eb. Largimi i Shqip\u00ebris\u00eb nga Moska ishte i nd\u00ebrlikuar edhe p\u00ebr shkak t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimit t\u00eb saj n\u00eb Traktatin e Varshav\u00ebs. Udh\u00ebheq\u00ebsit shqiptar\u00eb druheshin nga nj\u00eb nd\u00ebrhyrje ushtarake sovjetike, ndon\u00ebse, n\u00eb fund, shk\u00ebputja nga Moska nuk solli pasoja t\u00eb r\u00ebnda p\u00ebr stabilitetin e vendit. Si pasoj\u00eb, duke filluar nga viti 1961 (viti i nd\u00ebrprerjes s\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve diplomatike midis Shqip\u00ebris\u00eb dhe Bashkimit Sovjetik) Kina u b\u00eb aleatja e re strategjike e Shqip\u00ebris\u00eb. Pa dyshim, ky zhvillim i ve\u00e7ant\u00eb t\u00ebrhoqi v\u00ebmendjen e t\u00eb gjith\u00eb kampit komunist, si dhe t\u00eb vendeve t\u00eb NATO-s. Orientimi i Shqip\u00ebris\u00eb drejt Kin\u00ebs kishte, natyrisht, edhe nj\u00eb element pragmatik, pasi nd\u00ebrprerja e plot\u00eb e t\u00eb gjitha marr\u00ebdh\u00ebnieve me Bashkimin Sovjetik shkaktoi v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha ekonomike.<\/p>\n
<\/p>\n
Bashk\u00ebpunimi merr dimensione t\u00eb tjera<\/strong><\/p>\n Kina dhe Shqip\u00ebria, n\u00eb ato vite, kishin edhe di\u00e7ka tjet\u00ebr t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt: shteti dhe aparati burokratik kishin r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb jasht\u00ebzakonshme. Kjo shihet qart\u00eb n\u00eb kthjellt\u00ebsin\u00eb dhe rigorozitetin e dokumenteve q\u00eb arkivat e t\u00eb dyja vendeve na kan\u00eb zbuluar edhe dekada m\u00eb pas. Bashk\u00ebpunimi n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet kino-shqiptare u sanksionua p\u00ebrmes dy dokumenteve kryesore: \u201cDeklarata Kino-Shqiptare\u201d e janarit 1964 dhe \u201cDeklarata Kino-Shqiptare\u201d e majit 1966. T\u00eb dyja k\u00ebto dokumente shprehnin vendosm\u00ebrin\u00eb e dy vendeve p\u00ebr t\u00eb ndjekur nj\u00eb rrug\u00eb t\u00eb fuqishme bashk\u00ebpunimi dypal\u00ebsh. M\u00eb pas, si PPSH-ja, ashtu edhe PKK-ja, nd\u00ebrmor\u00ebn p\u00ebrpjekje t\u00eb frytshme p\u00ebr t\u00eb arritur nj\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb bashk\u00ebpunimi. N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb brendshme, Shqip\u00ebria u paraqitej kinez\u00ebve si nj\u00eb vend komunist evropian q\u00eb mb\u00ebshteste veprimet e Kryetarit Mao, nd\u00ebrsa PPSH-ja prezantohej n\u00eb Kin\u00eb si nj\u00eb nga partit\u00eb m\u00eb t\u00eb vjetra n\u00eb Evrop\u00eb dhe udh\u00ebheq\u00ebsi i saj, Enver Hoxha, si nj\u00eb lider komunist i p\u00ebrmasave bot\u00ebrore. N\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare, Kina kishte nevoj\u00eb p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e sa m\u00eb shum\u00eb vendeve \u2014 pavar\u00ebsisht madh\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre \u2014 n\u00eb p\u00ebrpjekjet e saj p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb an\u00ebtare e Organizat\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara (OKB). P\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim, n\u00ebn mbik\u00ebqyrjen e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs, e gjith\u00eb diplomacia shqiptare u vu n\u00eb dispozicion t\u00eb Kin\u00ebs, me synimin p\u00ebr t\u00eb promovuar pranimin e saj n\u00eb OKB. Shqip\u00ebria e d\u00ebnoi me ashp\u00ebrsi politik\u00ebn e \u201cdy Kinave\u201d dhe e kund\u00ebrshtoi at\u00eb me t\u00eb gjitha mjetet propagandistike dhe diplomatike, n\u00eb \u00e7do forum nd\u00ebrkomb\u00ebtar ku ishte Tirana zyrtare e pranishme. Nga nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim gjeostrategjik, udh\u00ebheqja shqiptare ishte tashm\u00eb e gatshme t\u00eb p\u00ebrqendrohej te prioritetet afatgjata, ve\u00e7an\u00ebrisht duke pasur nj\u00eb aleat t\u00eb fuqish\u00ebm nd\u00ebrkomb\u00ebtar.<\/p>\n T\u00eb dyja pal\u00ebt, deri n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb mase, kishin nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00ebra-tjetr\u00ebn: udh\u00ebheqja kineze d\u00ebshironte t\u2019i tregonte popullit t\u00eb vet dhe L\u00ebvizjes Komuniste Nd\u00ebrkomb\u00ebtare se socializmi kinez mb\u00ebshtetej edhe nga vende evropiane; udh\u00ebheqja shqiptare d\u00ebshironte t\u2019i tregonte popullit t\u00eb vet se vendi ndodhej ende n\u00eb an\u00ebn e duhur t\u00eb l\u00ebvizjes marksiste, kund\u00ebr revizionizmit sovjetik, dhe se kishte s\u00ebrish nj\u00eb aleat t\u00eb fuqish\u00ebm te i cili mund t\u00eb mb\u00ebshtetej. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Shqip\u00ebria do t\u00eb hapte nj\u00eb dritare p\u00ebr bot\u00ebn kineze n\u00eb territorin evropian, duke inkurajuar orientimin e regjimeve t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore drejt Pekinit. Nga ana tjet\u00ebr, Kina do t\u00eb b\u00ebnte t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb n\u00eb Azi, duke e paraqitur Shqip\u00ebrin\u00eb si t\u00eb vetmin vend t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb komunist n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n <\/p>\n Ndihma kineze p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb: jo si satelit ose vasal, por si aleat<\/strong><\/p>\n Periudha e mb\u00ebshtetjes m\u00eb t\u00eb madhe ekonomike, nga viti 1954 deri n\u00eb vitin 1978, ishte tejet intensive. Si\u00e7 kan\u00eb argumentuar historian\u00ebt, Kina e vendosi Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb si p\u00ebrfituese t\u00eb ndihm\u00ebs s\u00eb huaj; n\u00eb koh\u00eb paqeje, asnj\u00eb vend tjet\u00ebr nuk mori nga Kina nj\u00eb ndihm\u00eb t\u00eb till\u00eb ekonomike dhe ushtarake, n\u00eb p\u00ebrpjes\u00ebtim me popullsin\u00eb, si\u00e7 mori Shqip\u00ebria.<\/p>\n Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe, planet pes\u00ebvje\u00e7are shqiptare p\u00ebr nd\u00ebrtimin e objekteve industriale mb\u00ebshteteshin gjer\u00ebsisht te ndihma kineze. P\u00ebr gati dy dekada, nevojat e vendit dhe i gjith\u00eb zhvillimi i tij u bazuan n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb konsiderueshme n\u00eb k\u00ebt\u00eb mb\u00ebshtetje. Udh\u00ebheq\u00ebsit kinez\u00eb zbatuan udh\u00ebzimin e Kryetarit Mao: gjith\u00e7ka q\u00eb k\u00ebrkonin udh\u00ebheq\u00ebsit shqiptar\u00eb duhej t\u2019u jepej. Kjo ndihm\u00eb p\u00ebrfshinte: investime p\u00ebr nd\u00ebrtimin e objekteve industriale dhe nyjeve energjetike; mb\u00ebshtetje financiare p\u00ebr nevojat baz\u00eb, si ushqimet dhe artikujt e domosdosh\u00ebm p\u00ebr qytetar\u00ebt; p\u00ebrmbushjen e k\u00ebrkesave q\u00eb vinin nga Tirana n\u00eb lidhje me transportin, telekomunikacionin dhe teknologjin\u00eb; mb\u00ebshtetje p\u00ebr kualifikimin e specialist\u00ebve t\u00eb fushave t\u00eb ndryshme n\u00eb territorin kinez; financimin e k\u00ebrkimeve shkencore; financimin e Ushtris\u00eb Shqiptare.<\/p>\n Dy ishin parimet q\u00eb q\u00ebndronin n\u00eb themel t\u00eb ndihm\u00ebs ekonomike kineze p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. S\u00eb pari, sipas Kryeministrit Zhou Enlai, duke qen\u00eb se Shqip\u00ebria ndodhej larg Azis\u00eb, n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore, e rrethuar nga armiq dhe pa mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb ndihm\u00eb nga vendet e Evrop\u00ebs Per\u00ebndimore, nevoja p\u00ebr mbrojtjen dhe fuqizimin e shtetit ishte jetike. S\u00eb dyti, ndon\u00ebse Shqip\u00ebria e shpallte veten si nj\u00eb komb q\u00eb \u201cd\u00ebshiron t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb gjith\u00e7ka me forcat e veta\u201d, burimet e saj natyrore dhe financiare n\u00eb at\u00eb koh\u00eb nuk ishin t\u00eb mjaftueshme. N\u00eb k\u00ebto rrethana, Kina vendosi ta ndihmonte Shqip\u00ebrin\u00eb q\u00eb t\u00eb zhvillonte nj\u00eb industri moderne dhe t\u00eb nxiste rritjen ekonomike, pa k\u00ebrkuar q\u00eb Tirana t\u00eb b\u00ebhej politikisht e varur nga Pekini.<\/p>\n Kredia e par\u00eb kineze q\u00eb iu dha Shqip\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb dokumentuar n\u00eb vitin 1956. Ndryshe nga Bashkimi Sovjetik, i cili e kishte trajtuar Shqip\u00ebrin\u00eb si shtetin e tij satelit n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore, q\u00ebndrimi i Kin\u00ebs ishte i ndrysh\u00ebm q\u00eb n\u00eb fillim. Ajo shprehu d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb aleanc\u00eb me Shqip\u00ebrin\u00eb, t\u00eb bazuar n\u00eb parimin e barazis\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrfitimit t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb. Fillimisht, Kina d\u00ebrgoi sasi t\u00eb konsiderueshme mallrash baz\u00eb, si mis\u00ebr, oriz dhe vajra, t\u00eb cilat ishin k\u00ebrkuar nga Shqip\u00ebria. M\u00eb pas, ndihma ekonomike kineze u zgjerua, duke p\u00ebrfshir\u00eb pranimin e qindra specialist\u00ebve shqiptar\u00eb p\u00ebr trajnim n\u00eb universitete, fabrika dhe qendra t\u00eb ndryshme k\u00ebrkimore kineze. Shumica e k\u00ebtyre specialist\u00ebve ndoq\u00ebn studimet universitare n\u00eb Kin\u00eb.<\/p>\n Nga mesi i viteve 1960 deri n\u00eb mesin e viteve 1970, mb\u00ebshtetja kineze mund\u00ebsoi zhvillimin m\u00eb t\u00eb madh industrial q\u00eb kishte p\u00ebrjetuar ndonj\u00ebher\u00eb Shqip\u00ebria. N\u00eb kulmin e aleanc\u00ebs kino-shqiptare, midis fillimit t\u00eb viteve 1960 dhe mesit t\u00eb viteve 1970, ndihma kineze solli nj\u00eb p\u00ebrparim t\u00eb madh n\u00eb zhvillimin e industris\u00eb s\u00eb r\u00ebnd\u00eb. Kjo \u00e7oi, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00eb nd\u00ebrtimin e komplekseve t\u00eb m\u00ebdha industriale.<\/p>\n Qeveria shqiptare k\u00ebrkoi dhe m\u00eb pas siguroi kredi afatgjata p\u00ebr nd\u00ebrtimin e objekteve t\u00eb tilla dhe t\u00eb linjave t\u00eb prodhimit. Ndihma m\u00eb e madhe p\u00ebrkon me periudh\u00ebn e Revolucionit Kulturor, nga viti 1966 deri n\u00eb vitin 1975. Ky ishte momenti q\u00eb sh\u00ebnoi fillimin e nj\u00eb bashk\u00ebpunimi tejet intensiv midis Pekinit dhe Tiran\u00ebs. Pala kineze premtoi se do t\u00eb p\u00ebrfundonte, brenda dy vjet\u00ebsh, nd\u00ebrtimin e t\u00eb gjitha objekteve industriale n\u00eb t\u00eb cilat ishin instaluar tashm\u00eb makinerit\u00eb. Gjithashtu, ajo siguroi stafin e specialist\u00ebve p\u00ebr nj\u00eb nga komplekset m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb do t\u00eb ngrihej n\u00eb qytetin e Elbasanit. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre veprave t\u00eb m\u00ebdha, pala kineze ofroi ndihm\u00eb edhe n\u00ebp\u00ebrmjet d\u00ebrgimit t\u00eb makinerive bujq\u00ebsore, sondave dhe turbinave shpuese, traktor\u00ebve, autokombajnave, kamion\u00ebve etj. N\u00eb periudh\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb, Shqip\u00ebria ishte nj\u00eb vend rural, ku 70% e Prodhimit t\u00eb Brendsh\u00ebm Bruto (PBB) vinte nga bujq\u00ebsia. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, pala kineze ofroi mb\u00ebshtetje p\u00ebr nd\u00ebrtimin e nj\u00eb infrastrukture m\u00eb t\u00eb mir\u00eb bujq\u00ebsore, duke investuar nj\u00ebkoh\u00ebsisht n\u00eb impiante t\u00eb m\u00ebdha industriale. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, zhvillimi i ekonomis\u00eb shqiptare do t\u00eb ishte m\u00eb i larmish\u00ebm.<\/p>\n Ishte praktik\u00eb e zakonshme q\u00eb autoritetet shqiptare t\u2019i d\u00ebrgonin planet e tyre t\u00eb investimeve n\u00eb Pekin dhe t\u00eb prisnin miratimin e pal\u00ebs kineze. Kjo e fundit ofronte vazhdimisht rekomandime dhe mb\u00ebshtetje, bazuar n\u00eb vler\u00ebsimet e ekspert\u00ebve t\u00eb saj dhe n\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebn e vet.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Ndihma q<\/strong>\u00eb<\/strong> b<\/strong>\u00ebr<\/strong>i ndryshimin…<\/strong><\/p>\n Arkivat historike dhe faktet e nxjerra n\u00eb drit\u00eb na tregojn\u00eb se \u00a0gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb aleanc\u00ebs mes Kin\u00ebs dhe Shqip\u00ebris\u00eb, nga viti 1961 deri m\u00eb 1978, u nd\u00ebrtuan nj\u00eb s\u00ebr\u00eb veprash industriale. Kina ndihmoi n\u00eb nd\u00ebrtimin e plot\u00eb ose t\u00eb pjessh\u00ebm t\u00eb rreth 133 projekteve industriale, nga vepra t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb industris\u00eb s\u00eb r\u00ebnd\u00eb, te projekte m\u00eb t\u00eb vogla n\u00eb industrin\u00eb e leht\u00eb dhe ushqimore. N\u00eb aleanc\u00eb me Kin\u00ebn Shqip\u00ebria \u00e7onte p\u00ebrpara dy procese t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike, t\u00eb ngjashme me vende t\u00eb tjera t\u00eb Europ\u00ebs Lindore dhe t\u00eb Azis\u00eb. I pari \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtimi i shoq\u00ebris\u00eb socialiste, nd\u00ebrsa i dyti \u00ebsht\u00eb ai i nd\u00ebrtimit t\u00eb modernitetit t\u00eb shekullit t\u00eb nj\u00ebzet\u00eb, i n\u00ebnkuptuar si shekulli ku forcat e zhvillimeve teknologjike ndihmojn\u00eb njeriun n\u00eb tejkalimin e sfidave t\u00eb mbijetes\u00ebs, dhe kalimin n\u00eb faz\u00ebn e jetes\u00ebs n\u00eb nj\u00eb ekonomi t\u00eb nd\u00ebrlidhur me forcat krijuese t\u00eb gjithanshme t\u00eb njeriut. N\u00ebn socializ\u00ebm, ky modernitet n\u00eb Shqip\u00ebri shihej i mundur vet\u00ebm n\u00ebp\u00ebrmjet nd\u00ebrtimit t\u00eb industris\u00eb s\u00eb r\u00ebnd\u00eb dhe urbanizmit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb si rezultat i k\u00ebtij nd\u00ebrtimi. Nga superfosfati n\u00eb La\u00e7, azotiku n\u00eb Fier, kombinati i traktor\u00ebve n\u00eb Tiran\u00eb e kombinati metalurgjik n\u00eb Elbasan, dhe dhjet\u00ebra projekte t\u00eb tjera, e gjith\u00eb panorama ekonomike ndryshoi. Teknologji t\u00eb reja k\u00ebrkonin kapacitete t\u00eb reja, forma t\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuara t\u00eb menaxhimit t\u00eb burimeve njer\u00ebzore, dhe nj\u00eb akses konstant n\u00eb prodhimin e dijes p\u00ebrtej kufijve sikurse edhe ngritja e rritja e kapaciteteve p\u00ebr prodhimin e dijes n\u00eb vend.<\/p>\n Kjo na sjell ne v\u00ebmendje dy aspektet m\u00eb interesante t\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb veprave t\u00eb m\u00ebdha industriale me ndihm\u00ebn e Kin\u00ebs. E para ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me nd\u00ebrtimin e nj\u00eb rrjeti t\u00eb madh institutesh k\u00ebrkimore, sidomos ato n\u00eb shkencat ekzakte, q\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, arrinin n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 35 t\u00eb tilla. Jo t\u00eb gjitha k\u00ebto institute ishin si rrjedhim i ndihm\u00ebs kineze, por nd\u00ebrtimi industrial me fokus t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb industrin\u00eb e r\u00ebnd\u00eb me ndihm\u00ebn e Kin\u00ebs, p\u00ebrtej fizibilitetit individual t\u00eb nj\u00ebr\u00ebs apo tjetr\u00ebs vep\u00ebr, p\u00ebrb\u00ebnte nxit\u00ebsin m\u00eb t\u00eb madh p\u00ebr diversifikimin e kapaciteteve shkencore e teknike n\u00eb vend. K\u00ebto kapacitete erdh\u00ebn duke u shtuar me ngritjen pik\u00ebrisht t\u00eb instituteve t\u00eb larta t\u00eb k\u00ebrkimit shkencor pran\u00eb universiteteve, Akademis\u00eb s\u00eb Shkencave, dhe industrive t\u00eb r\u00ebnda si Nafta n\u00eb Ballsh e Fier.<\/p>\n Aspekti i dyt\u00eb dhe nj\u00ebsoj i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, ishte urbanizimi i gjer\u00eb rreth veprave t\u00eb m\u00ebdha industriale, pjesa m\u00eb e madhe e t\u00eb cilave ishte n\u00eb nd\u00ebrtim e sip\u00ebr ose n\u00eb p\u00ebrfundim me ndihm\u00ebn e Kin\u00ebs. N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb, num\u00ebrohen rreth 37 zona urbane t\u00eb nd\u00ebrtuara rishtas gjat\u00eb socializmit p\u00ebr nevojat e industris\u00eb. N\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me qytete t\u00eb reja aty ku m\u00eb par\u00eb nuk kishte ve\u00e7se fusha ose vendbanime t\u00eb vogla rurale. T\u00eb tilla num\u00ebrohen nga veriu n\u00eb jug. Burreli, Rr\u00ebsheni, Rubiku, La\u00e7i, Ballshi etj, N\u00eb raste t\u00eb tjera kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me zgjerime urbane t\u00eb reja n\u00eb qytetet ekzistuese si lagjet periferike t\u00eb Tiran\u00ebs Kombinati, Kinostudio etj, apo zgjerimi i Fierit p\u00ebr shkak t\u00eb Azotikut, dhe Elbasanit p\u00ebr nevojat e akomodimit t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb metalurgjikut. K\u00ebto zgjerime merrnin p\u00ebrmasa t\u00eb tilla q\u00eb shpesh kalonin at\u00eb t\u00eb qyteteve ekzistuese. Kjo kishte r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb dy rrafshe. E para shtohej klasa pun\u00ebtore, e me t\u00eb zgjerohej baza e legjitimitetit t\u00eb Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs q\u00eb e kishte nd\u00ebrtuar ideologjin\u00eb e saj mbi klas\u00ebn pun\u00ebtore. E dyta, me k\u00ebt\u00eb klas\u00eb dhe n\u00eb k\u00ebto zona t\u00eb reja urbane, krijohej dhe form\u00ebsohej subjekti i ri socialist. Kjo n\u00ebnkuptonte forma t\u00eb reja socializimi me aktivitete pas pun\u00ebs apo n\u00eb fundjav\u00eb, shprehje t\u00eb reja artistike e arkitekturore, dhe p\u00ebrfundimisht, nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb re t\u00eb jetuarit n\u00eb kolektivitet i cili edhe pse nga perspektiva e pushtetit krijonte kushte m\u00eb t\u00eb favorshme kontrolli politik mbi popullsin\u00eb, ai n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb krijonte edhe hap\u00ebsira m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr nd\u00ebrveprime krijuese mes forcave m\u00eb t\u00eb avancuara t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, klas\u00ebn tekniko-shkencore burokratike, dhe asaj pun\u00ebtore.<\/p>\n <\/p>\n Intensifikimi dhe bashk\u00ebpunimi i pandalsh\u00ebm<\/strong><\/p>\n N\u00eb vitin 1970, nj\u00eb delegacion shqiptar, i kryesuar nga Abdyl K\u00ebllezi, vizitoi Pekinin p\u00ebr t\u00eb diskutuar Planin e ardhsh\u00ebm Pes\u00ebvje\u00e7ar t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb (1970\u20131975). Ky delegacion q\u00ebndroi n\u00eb Pekin p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se dy muaj. Koh\u00ebzgjatja e k\u00ebsaj vizite erdhi si pasoj\u00eb e k\u00ebrkesave t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb pal\u00ebs shqiptare, e cila i k\u00ebrkoi Kin\u00ebs p\u00ebr t\u00eb akorduar kredi m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn. Kjo k\u00ebrkoi negociata t\u00eb gjata, gjat\u00eb t\u00eb cilave delegacioni shqiptar k\u00ebmb\u00ebnguli q\u00eb ndihma ekonomike kineze t\u00eb p\u00ebrdorej p\u00ebr investime n\u00eb industrin\u00eb e r\u00ebnd\u00eb dhe n\u00eb sektorin ushtarak. Nd\u00ebrkaq, Kina sugjeroi q\u00eb Shqip\u00ebria t\u2019u jepte p\u00ebrpar\u00ebsi investimeve n\u00eb bujq\u00ebsi dhe n\u00eb industrin\u00eb e leht\u00eb. N\u00eb fund, negociatat \u00e7uan n\u00eb n\u00ebnshkrimin e protokolleve kino-shqiptare t\u00eb vitit 1970 p\u00ebr bashk\u00ebpunimin ekonomik.<\/p>\n Shumica e marr\u00ebveshjeve ekonomike midis Kin\u00ebs dhe Shqip\u00ebris\u00eb bazoheshin n\u00eb shk\u00ebmbimin e mallrave (barter<\/em>). Marr\u00ebveshja p\u00ebrfshinte nj\u00eb kredi prej 1,8 miliard\u00eb juan\u00ebsh p\u00ebr p\u00ebrfundimin e objekteve industriale q\u00eb ishin tashm\u00eb n\u00eb nd\u00ebrtim, si dhe p\u00ebr ngritjen e objekteve t\u00eb reja. Nd\u00ebr k\u00ebto p\u00ebrfshiheshin: nj\u00eb uzin\u00eb p\u00ebr p\u00ebrpunimin e nikelit dhe kobaltit, me kapacitet 250 mij\u00eb ton\u00eb n\u00eb vit; nj\u00eb fabrik\u00eb tullash, me kapacitet 35 mij\u00eb ton\u00eb n\u00eb vit; nj\u00eb impiant p\u00ebr p\u00ebrpunimin e l\u00ebnd\u00ebve t\u00eb para; nj\u00eb fabrik\u00eb p\u00ebr prodhimin e gom\u00ebs, me kapacitet 200 mij\u00eb ton\u00eb n\u00eb vit; zgjerimi i fabrik\u00ebs s\u00eb \u00e7imentos n\u00eb Elbasan, duke e rritur kapacitetin nga 100 mij\u00eb n\u00eb 400 mij\u00eb ton\u00eb n\u00eb vit; si dhe nd\u00ebrtimi i qendr\u00ebs televizive n\u00eb Tiran\u00eb dhe i rrjetit televiziv n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin. Nga ana tjet\u00ebr, Shqip\u00ebria do t\u00eb eksportonte n\u00eb Kin\u00eb mallra me vler\u00eb t\u00eb barabart\u00eb me 6\u20137% t\u00eb vler\u00ebs totale t\u00eb kredis\u00eb, si duhan, karburante, nikel, krom dhe artikuj t\u00eb tjer\u00eb. Shlyerja e shum\u00ebs totale t\u00eb kredis\u00eb do t\u00eb fillonte n\u00eb vitin 1986 dhe do t\u00eb p\u00ebrfundonte brenda vitit 2000. Pothuajse e gjith\u00eb industria shqiptare dhe pjesa m\u00eb e madhe e v\u00ebllimit t\u00eb tregtis\u00eb s\u00eb saj vareshin plot\u00ebsisht nga ndihmat dhe kredit\u00eb kineze. Ekspert\u00ebt vler\u00ebsojn\u00eb se rreth 70-80% e ekonomis\u00eb shqiptare mb\u00ebshtetej nga qeveria kineze. Pavar\u00ebsisht mosmarr\u00ebveshjeve t\u00eb vogla n\u00eb lidhje me m\u00ebnyr\u00ebn e p\u00ebrdorimit t\u00eb kredive kineze, gjat\u00eb k\u00ebtyre pes\u00eb viteve (1970\u20131975), klima e shk\u00ebmbimeve politike ishte e frytshme dhe shk\u00ebmbimet ishin t\u00eb shpeshta.<\/p>\n Nd\u00ebrsa ndihma ekonomike nga pala kineze kishte filluar m\u00eb her\u00ebt, mb\u00ebshtetja ushtarake erdhi disa vite m\u00eb von\u00eb. Ajo nisi n\u00eb vitin 1963, pas p\u00ebrjashtimit de facto<\/em> t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nga Traktati i Varshav\u00ebs dhe refuzimit t\u00eb sovjetik\u00ebve p\u00ebr t\u00eb ofruar ndihm\u00eb ushtarake. Pasi autoritetet shqiptare, n\u00eb vitin 1961, larguan p\u00ebrfundimisht baz\u00ebn e fundit sovjetike n\u00eb Vlor\u00eb, i gjith\u00eb fokusi p\u00ebr sigurimin e mb\u00ebshtetjes ushtarake u drejtua nga Pekini. Beqir Balluku, Ministri i Mbrojtjes i Shqip\u00ebris\u00eb, udh\u00ebtoi disa her\u00eb n\u00eb Kin\u00eb p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar ndihm\u00eb ushtarake p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. An\u00ebtar\u00ebt e delegacionit kujtonin se mikpritja kineze ishte e jasht\u00ebzakonshme. Ve\u00e7antia dhe simbolika e mikpritjes kineze ndaj Shqip\u00ebris\u00eb kan\u00eb gjetur jehon\u00eb n\u00eb librat dhe analizat e historian\u00ebve.<\/p>\n N\u00eb vitin 1968, Shqip\u00ebria shpalli largimin e saj nga Traktati i Varshav\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb, me ndihm\u00ebn kineze, Shqip\u00ebria nisi nj\u00eb fushat\u00eb masive p\u00ebr nd\u00ebrtimin e fortifikimeve ushtarake n\u00ebntok\u00ebsore, si bunker\u00ebt dhe strehimoret e ndryshme kund\u00ebr bombardimeve.<\/p>\n <\/p>\n S\u00eb fundmi,<\/em> n\u00ebse ka nj\u00eb vend n\u00eb Evrop\u00eb q\u00eb e ka p\u00ebrjetuar m\u00eb mir\u00eb dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb at\u00eb q\u00eb\u00a0 Kina \u00ebsht\u00eb e aft\u00eb t\u00eb arrij\u00eb n\u00eb nj\u00eb tok\u00eb t\u00eb larg\u00ebt, ky vend \u00ebsht\u00eb Shqip\u00ebria. Dekadat e mb\u00ebshtetjes ideologjike, ekonomike, nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe logjistike t\u00eb Kin\u00ebs ndaj Shqip\u00ebris\u00eb mund t\u00eb merren n\u00eb konsiderat\u00eb p\u00ebr kombet q\u00eb edhe sot duan t\u00eb din\u00eb si \u00ebsht\u00eb modus operandi<\/em> i Kin\u00ebs me vendet q\u00eb i quan mike dhe aleate. Por gjithashtu sh\u00ebrbyen si nj\u00eb baz\u00eb e q\u00ebndrueshme analize p\u00ebr t\u00eb tashmen dhe t\u00eb ardhmen. Miq\u00ebsia tradicionale kino-shqiptare \u00ebsht\u00eb ringjallur tashm\u00eb, me zhvillime premtuese nga viti n\u00eb vit. N\u00ebse n\u00eb kulmin e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb ishte ideologjia ajo q\u00eb i afroi t\u00eb dyja vendet, pas ndryshimit t\u00eb sistemit n\u00eb Shqip\u00ebri k\u00ebt\u00eb rol e mor\u00ebn globalizimi dhe ekonomia bot\u00ebrore gjithnj\u00eb e m\u00eb e nd\u00ebrvarur. Nd\u00ebrsa politika ka qen\u00eb e ngadalt\u00eb dhe ndonj\u00ebher\u00eb hezituese, mjedisi i biznesit ka nd\u00ebrtuar ura t\u00eb reja bashk\u00ebpunimi midis Kin\u00ebs dhe Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb shekullin XXI.<\/p>\n N\u00ebse n\u00eb fillim t\u00eb viteve 2000 ishte pragmatizmi i biznesit ai q\u00eb intensifikoi lidhjet midis dy vendeve, nga viti 2012 qasja kineze, n\u00eb bot\u00eb dhe n\u00eb Shqip\u00ebri ka nj\u00eb fizionomi tjet\u00ebr, at\u00eb t\u00eb Kin\u00ebs n\u00eb Epok\u00ebn e Re. Qasja e Kin\u00ebs sot me vende apo organizata t\u00eb ndryshme n\u00eb nivel kontinental dhe bot\u00ebror \u00ebsht\u00eb institucionalizuar me an\u00eb t\u00eb nismave t\u00eb vet\u00eb Presidentit Xi Jinping.<\/p>\n Sot jan\u00eb krijuar dy platforma kineze, n\u00eb t\u00eb cilat p\u00ebrfshihet Shqip\u00ebria: nisma \u201cNj\u00eb brez, nj\u00eb rrug\u00eb\u201d dhe Mekanizmi i Bashk\u00ebpunimit Kin\u00eb\u2013Evrop\u00eb Qendrore dhe Lindore (Kin\u00eb\u2013EQL). K\u00ebto platforma kan\u00eb n\u00eb themel bashk\u00ebpunimin me p\u00ebrfitim t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb, leht\u00ebsimin e komunikimit midis pal\u00ebve dhe shk\u00ebmbimet njer\u00ebzore. N\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtyre platformave, edhe nj\u00eb her\u00eb, ashtu si n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, Kina shfaqet si pala proaktive. Intensifikimi i marr\u00ebdh\u00ebnieve, thellimi i bashk\u00ebpunimit, forcimi i sinergjis\u00eb dhe aspekte t\u00eb tjera po promovohen nga Pekini me nj\u00eb rit\u00ebm tejet t\u00eb dinamik. I takon pal\u00ebs shqiptare t\u00eb gjej\u00eb pikat e p\u00ebrbashk\u00ebta t\u00eb bashk\u00ebpunimit dhe t\u00eb mos u kthej\u00eb shpin\u00ebn mund\u00ebsive globale q\u00eb i ofrohen nga Pekini. Ata q\u00eb e njohin Kin\u00ebn e din\u00eb mir\u00eb se sa e vler\u00ebsojn\u00eb kinez\u00ebt tradit\u00ebn, miq\u00ebsin\u00eb e hershme dhe kujtimet e p\u00ebrbashk\u00ebta. Me k\u00ebt\u00eb sfond historik q\u00eb dy vendet kan\u00eb, kujtimet jan\u00eb aset, dhe n\u00ebse ka vullnet ato mund t\u00eb b\u00ebhen themeli i nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieje\u00a0 t\u00eb re, t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebrir\u00eb dhe t\u00eb frytshme.<\/p>\n Trajektorja e shk\u00ebmbimeve dypal\u00ebshe, n\u00eb t\u00eb gjitha fushat e bashk\u00ebpunimit midis Kin\u00ebs dhe Shqip\u00ebris\u00eb, ka kaluar si p\u00ebrmes periudhave t\u00eb qeta edhe p\u00ebrmes situatave t\u00eb nd\u00ebrlikuara. Megjithat\u00eb, t\u00eb dy popujt kan\u00eb ditur t\u2019i vler\u00ebsojn\u00eb, t\u2019i mir\u00ebpresin dhe t\u2019i ruajn\u00eb lidhjet dypal\u00ebshe, t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb rr\u00ebnjosura thell\u00eb dhe kan\u00eb nj\u00eb histori t\u00eb gjat\u00eb.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n AIGS<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kina dhe Shqip\u00ebria jan\u00eb dy vende me nj\u00eb histori t\u00eb gjat\u00eb bashk\u00ebpunimi dhe kan\u00eb nj\u00eb miq\u00ebsi tradicionale e t\u00eb hershme, e cila daton q\u00eb nga mesi i shekullit t\u00eb kaluar. Edhe sot ekziston nj\u00eb d\u00ebshir\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt dhe interesa thelb\u00ebsore t\u00eb t\u00eb dy popujve p\u00ebr ta thelluar vazhdimisht miq\u00ebsin\u00eb tradicionale dhe p\u00ebr ta \u00e7uar m\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":8703,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-8702","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analysis"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8702","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8702"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8702\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8704,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8702\/revisions\/8704"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8703"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8702"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8702"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/globalizationinstitute.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8702"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}